للغ

نحله در لغت به معنای عطیه و بخشش است. در حمایت از خانواده در جمهوری اسلامی ایران، نحله در حقیقت یکی از حقوق مالی زن در زندگی مشترک است که تحت شرایطی به وی تعلق می گیرد.

مبنای قانونی نحله در  تبصره ۶ قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب ۲۱/۱۲/۱۳۷۱ مجمع تشخیص مصلحت نظام ذکر شده است است.

البته گفتنی است که اکثر این قانون در سال ۹۱ و با تصویب قانون حمایت از خانواده قانون حمایت خانواده نسخ شده است و استثنا این ماده همچنان معتبر مانده است.

در تبصره ای مقرر شده است که:

«با توجه به سنوات زندگی مشترک و نوع کارهایی که زوجه در خانه شوهر انجام داده و وسع مالی زوج، دادگاه مبلغی را از باب بخشش (نحله) برای زوجه تعیین می‌نماید

نحله به مانند بسیاری از قوانین دیگر، ابداع قانون گذار نیست و مبنای دینی دارد.

خداوند در قرآن کریم، آیه شماره ۴ در سوره نساء می فرماید:

وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً ۚ فَإِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَيْءٍ مِنْهُ نَفْسًا فَكُلُوهُ هَنِيئًا مَرِيئًا – و مهر زنان را در کمال رضایت به آنها بپردازید، پس اگر چیزی از مهر خود را از روی رضا و خشنودی به شما بخشیدند، از آن برخوردار شوید که شما را حلال و گوارا خواهد بود.

فای

نحوه مطالبه نحله

 پس از آنکه زوج دادخواست طلاق را به دادگاه صلاحیت دارد ارائه نمود، زن یا زوجه نیز می‌تواند دادخواست مطالبه نحله را به دادگاه محل زندگی مشترک اقامه نماید.

 برای این کار باید ابتدا به ساکن، دادخواست مطالبه نحله توسط یکی از متخصصین علم حقوق (ترجیحا وکلای دادگستری) تنظیم گردد. سپس دادخواست را برای ثبت و ارجاع به دادگاه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرد.

 هزینه ثبت این دادخواست علاوه بر مبلغی که به عنوان حق الثبت و حق التحریر اخذ می شود، بنا بر میزان خواسته شما از دادگاه، برای مبلغ بالای بیست میلیون تومان سه و نیم درصد و برای مبلغ زیر بیست میلیون تومان یک و بیست و پنج صدم درصد خواهد بود.

 نحله در قانون

 ماده‌ای که زن را مستحق دریافت نحله می‌کند، بند ب تبصره 6 قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب 21/12/1371 مجمع تشخیص مصلحت نظام است. هرچند که در سال 91 قانون حمایت خانواده قوانین درگی مربوط به این زمینه را فسخ کرده است اما این ماده همچنان معتبر است. در تبصره یادشده آمده است که: «با توجه به سنوات زندگی مشترک و نوع کارهایی که زوجه در خانه شوهر انجام داده و وسع مالی زوج، دادگاه مبلغی را از باب بخشش (نحله) برای زوجه تعیین می‌نماید

 تنلفغا

در چه صورتی نحله پرداخت می‌شود؟

 مسئله‌ای که در پرداخت نحله باید بیان نمود این است که این حق مالی زن، در شرایطی خاص پرداخت می‌شود. در صورتی که زن خواهان جدایی و طلاق باشد، دادگاه برای او اجرت المثل و نحله‌ای در نظر نخواهد گرفت و مرد هیچ‌گونه وظیفه‌ای در قبال پرداخت برخی حقوق مالی از جمله نحله ندارد. نحله فقط در صورتی به زن پرداخت می‌شود که مرد بدون دلیل موجه، زندگی زناشویی را ترک کرده و یا بخواهد همسر خود را طلاق دهد. بهتر است در این خصوص با وکلای بنیاد وکلا مشورت نمایید.

 نکته‌ای که باید به آن توجه داشت این است که زن نمی‌تواند در حین زندگی مشترک از مرد درخواست دریافت نحله داشته باشد. همچنین برخلاف اجرت المثل، برای تعیین مقدار نحله پرداختی، نیاز به نظر کارشناس نبوده و دادگاه بر اساس سال‌های زندگی مشترک و زناشویی، کارهای انجام‌شده توسط زن، تمکن مالی مرد و همچنین شغل زن و مرد، اقدام به تعیین مقدار نحله می‌نماید.

اغت

مقایسه نحله و اجرت المثل

 در خصوص شباهت‌ها و تفاوت‌های موجود در دو حقوق مالی از جمله اجرت المثل و نحله همانطور که گفته شد در هر دو مورد، طلاق نباید از سوی زن درخواست شده باشد. اگر زن به هر دلیلی قصد جدایی داشته باشد، دادگاه حکم به دریافت نحله و یا اجرت المثل نخواهد داد. در صورتی که مرد نیز درخواست طلاق کرده باشد اما دلیل او برای طلاق سوء رفتار و سوء معاشرت باشد و بتواند آن را در دادگاه ثابت کند، باز هم نحله و اجرت‌المثلی به زن پرداخت نخواهد شد.

 نحله و اجرت المثل هر دو حقوق مالی هستند که به زن تعلق می‌گیرند. در اجرت المثل زن برای فعالیت‌هایی که در طول زندگی مشترک به دستور شوهر و به قصد عدم تبرع (مجانی) انجام داده است، مستحق دریافت وجهی تحت عنوان اجرت المثل خواهد بود اما اگر نتواند در دادگاه ثابت نماید که این امور به دستور شوهر بوده و یا قصد عدم تبرع نداشته است، دادگاه از باب بخشش، مبلغی را تحت عنوان نحله برای او در نظر می‌گیرد. دادگاه‌ها نمی‌توانند هم حکم به دریافت نحله و هم اجرت المثل صادر کنند. زن تنها مستحق یکی از حقوق مالی ذکرشده می‌باشد. به همین دلیل در صورتی که حکم به پرداخت نحله داده شود، دریافت اجرت المثل به خودی خود منتفی خواهد شد.

تنیعنم

نحوه دریافت نحله

 زوجه می‌تواند دادخواست دریافت نحله و یا اجرت المثل را به دادگاه محل زندگی مشترک ارائه دهد. پس از ارائه دادخواست، دادگاه زمانی را برای تشکیل جلسه تعیین کرده و طرفین را دعوت می‌کند. در صورتی که زن بتواند ثابت کند که همسرش، او را مجبور به انجام کارهایی کرده است که از وظایف شرعی او خارج بوده، مستحق دریافت نحله خواهد بود.

 در قانون اصل بر این است هر کاری، با اجرت همراه می‌باشد و مجانی بودن امور باید اثبات شود. به همین دلیل زنان نیز مستحق دریافت اجرت کارهایی هستند که انجام می‌دهند. اما برخی از قضات معتقدند که فعالیت زنان در طول زندگی مشترک از باب لطف است و اجرتی به آن تعلق نمی‌گیرد. به همین دلیل نیز بهتر است قبل از اقدام در خصوص دریافت حقوق مالی، با متخصصین باتجربه بنیاد وکلا مشورت نمایید.

هنهم

بار اثبات برعهده کیست؟

 اثبات دستور مرد به انجام کارهای خارج از وظیفه شرعی بر عهده زن است. اما اصل بر این است که کارهای خارج از وظیفه شرع بدون قصد تبرع بوده است بنابراین زن لازم نیست ثابت کند که در انجام قصد دریافت اجرت داشته است. با وجود این، برخی حقوقدانان گفته اند: چون در خانواده های ایرانی زن تبرعا و رایگان کارهای خانه را انجام می دهد، ظاهر و اوضاع و احوال این است که زن به صورت رایگان این وظایف را انجام داده است و اثبات خلاف آن بر عهده زن است.

 نحوه اقامه دعوی

 زوجه می تواند جدای از دادخواست صدور گواهی عدم امکان سازش که مقدمه ای بر طلاق است، دادخواست نحله و اجرت المثل را مستقلا تقدیم دادگاه کند. بنابراین نیازی نیست که پس از طلاق به این امر اقدام شود. قبل از طلاق هم مطالبه اجرت المثل امکان دارد، که در این زمینه استفساریه ای از سوی مجمع تشخیص مصلحت نظام به تاریخ ۲/۶/۱۳۷۳صادر شده است که این نظر را تایید می کند. بنابراین اگر زوجه قبل از اجرای صیغه طلاق، اجرت المثل با نحله مطالبه کند، اجرای صیغه طلاق و ثبت آن در دفتر موکل به پرداخت حقوق زن خواهد بود. این قانون تفسیری (ماده واحده فوق) در جهت حمایت ازحقوق زن صادر شده است.